27 sierpnia 1949 r. komuniści zamordowali por. Zygmunta Jezierskiego.

27 sierpnia 1949 r. w więzieniu mokotowskim przy ul. Rakowieckiej w Warszawie komuniści zamordowali por. Zygmunta Jezierskiego ps. „Orzeł” – dowódcę oddziału partyzanckiego Rejonu NSZ Mrozy, który jako ostatni oddział leśny zwalczał „czerwoną zarazę” w pow. Mińsk Mazowiecki.

Zygmunt Jezierski urodził się 27 lipca 1925 r. w Mrozach (pow. Mińsk Mazowiecki) jako syn Floriana i Anieli z Roguskich. Początkowo był harcerzem sekcji I mroziańskiej drużyny Harcerstwa Polskiego – Hufców Polskich (harcerstwa narodowo-katolickiego zorganizowanego w Mrozach w 1940 r.) oraz członkiem mroziańskiego Koła Stronnictwa Narodowego (utworzonego w Mrozach w 1936 r.). W 1944 r. wstąpił do mroziańskiej placówki Narodowych Sił Zbrojnych (NSZ) i był żołnierzem Akcji Specjalnej (AS) Komendy Rejonu pod dowództwem por. Mariana Gadomskiego ps. „Niedźwiadek”.
W styczniu 1945 r. został powołany do służby w ludowym Wojsku Polskim, z którego zdezerterował. Na krótko wstąpił do poakowskiego (Delegatura Sił Zbrojnych) oddziału kpt. Tadeusza Kalinowskiego ps. „Bicz” (dawny IV Ośrodek AK w Mrozach). 24 września 1945 r. za zgodą komendanta Obwodu AK Mińsk Mazowiecki ujawnił się przed funkcjonariuszami PUBP z Mińska Mazowieckiego jako akowiec (w stopniu st. strzelca) pod ps. „Jastrząb” wraz z kilkoma innymi żołnierzami NSZ i członkami SN z Mrozów i okolicy.

Por. Zygmunt Jezierski ps. „Orzeł” (w środku) wraz z oficerami i podoficerami z oddziału – maj 1948 r. – fot. IPN.

Na skutek represji bezpieki szybko jednak powrócił do konspiracji. Jesienią 1945 r. wstąpił ponownie do oddziału NSZ w Mrozach (pluton II – tzw. „wypadowy”, którego zadaniem było organizowanie broni i amunicji, a także pieniędzy i potrzebnych artykułów) pod dowództwem por. Zdzisława Wiewióry vel Wiewiórskiego ps. „Vis”, a wiosną 1946 r. objął po nim dowództwo nad tyże oddziałem (ścigany przez bezpiekę por. „Vis” założył własny oddział partyzancki operujący głównie w pow. Mińsk Mazowiecki i Węgrów w składzie OP „Pogoń” – WiN kpt. Henryka Hebdy ps. „Korwin”). W trakcie amnestii ujawnił się 2 kwietnia 1947 r. przed PUBP w Mińsku Mazowieckim w stopniu plutonowego jako dowódca oddziału dywersyjnego, m.in. wraz z dowódcą AS Eligiuszem Malesą ps. „Zawierucha” i ośmioma innymi żołnierzami. Zdał wówczas pistolet Vis, pepeszę i granat.

Por. Zygmunt Jezierski ps. „Orzeł” (drugi od lewej w górnym rzędzie) wraz z oddziałem – maj 1948 r. – fot. IPN.

 

Jesienią 1947 r. uniknął aresztowania, zdołał uciec i ukrywał się. W tym czasie do Mrozów dotarł ukrywający się przed bezpieką komendant Rejonu NSZ Mrozy por. Marian Gadomski ps. „Niedźwiadek”, który rozpoczął formowanie oddziału partyzanckiego pod dowództwem ppor. Zygmunta Jezierskiego. Ppor. „Orzeł” nawiązał kontakt z ukrywającym się ppor. Zygmuntem Rześkiewiczem ps. „Grot” (byłym żołnierzem AS Rejonu NSZ Mrozy), któremu oddał dowodzenie oddziałem, a sam w styczniu 1948 r. wyjechał na trzy miesiące na Ziemie Odzyskane. Po powrocie do Mrozów w marcu 1948 r. stanął na czele kilkunastoosobowego oddziału NSZ zasilonego członkami warszawskiej konspiracji Organizacji Podziemnej Stronnictwa Narodowego i podległego komendantowi samodzielnego Rejonu NSZ Mrozy por. Marianowi Gadomskiemu ps. „Niedźwiadek”. Oddział por. „Orła” od listopada 1947 r. do czerwca 1948 r. przeprowadził dwadzieścia dwie akcje zbrojne i odwetowe skierowane przeciwko funkcjonariuszom resortu bezpieczeństwa oraz miejscowej administracji. Oddział operował na terenach powiatów: Mińsk Mazowiecki, Węgrów, Sokołów Podlaski, Siedlce, Łuków i Garwolin.
1 kwietnia 1948 r. pod Trzebuczą k. Kałuszyna oddział dokonał spektakularnej akcji odbicia czterech więźniów (żołnierzy VI Brygady Wileńskiej AK) przewożonych z PUBP w Węgrowie do WUBP w Warszawie. Zabito wówczas oficera i podoficera UB (oficera osobiście zastrzelił por. Jezierski „Orzeł”).

Por. Zygmunt Jezierski ps. „Orzeł” (drugi od lewej w górnym rzędzie) wraz z oddziałem – maj 1948 r. – fot. IPN.

3 czerwca 1948 r. w Grodzisku-Kolonii k. Mrozów, na skutek zdrady jednego z podległych żołnierzy – ppor. Jana Brauna ps. „Dżon”, oddział por. „Orła” został okrążony i rozbity przez grupę operacyjną żołnierzy KBW oraz funkcjonariuszy UB i MO. Ciężko rannemu (przestrzelone udo i cztery palce lewej ręki) por. Zygmuntowi Jezierskiemu udało się wydostać z zasadzki, a dzięki pomocy kolegów z NSZ ukrywał się na terenie powiatu mińskiego oraz u swojej dziewczyny w Sulejówku, posiadając dokumenty kolejarza Zenona Roguskiego.

Por. Zygmunt Jezierski ps. „Orzeł” przyjmuje meldunek o stanie oddziału – maj 1948 r. – fot. IPN.

Por. „Orzeł” zatrzymany został przez bezpiekę 19 stycznia 1949 r. w Łodzi, gdy próbował wsiąść do pociągu (prawdopodobnie próbował wyjechać na Ziemie Odzyskane lub przekroczyć granicę).
30 maja 1949 r. przed Wojskowym Sądem Rejonowym (WSR) w Warszawie rozpoczął się proces por. Zygmunta Jezierskiego. Dzień później WSR w składzie: przewodniczący – mjr Mieczysław Widaj, ławnicy – st. strz. Florian Strychalski i strz. Henryk Hajduga, protokolant – chor. Wiktor Matusiak i bez udziału prokuratora, wydał wyrok śmierci na por. Zygmunta Jezierskiego (nr akt Sr. 814/49). Wraz z por. „Orłem” sądzeni byli jego podwładni: sierż. Władysław Kurowski ps. „Longin” (kara śmierci zamieniona po apelacji na 15 lat więzienia), strz. Zdzisław Kozłowski ps. „Dąb” (15 lat więzienia), strz. Eugeniusz Patek ps. „Kola” (15 lat więzienia), strz. Zbigniew Rożanowski ps. „Marynarz” (15 lat więzienia), strz. Włodzimierz Minchberg ps. „Sokół” (6 lat więzienia), strz. Waldemar Pistolin ps. „Skrzetuski” (6 lat więzienia) oraz strz. Ryszard Szczęsny ps. „Ryś” (5 lat więzienia).
Por. „Orzeł” został zamordowany 27 sierpnia 1949 r. w więzieniu mokotowskim w Warszawie przy ul. Rakowieckiej przez rozstrzelanie. Zgon został stwierdzony o godz. 21.35. Szczątki por. Zygmunta Jezierskiego zostały odnalezione przez zespół IPN pod kierownictwem prof. Krzysztofa Szwagrzyka 24 maja 2013 r. w kwaterze „Ł” Cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie.

Protokół wykonania kary śmierci na por. Zygmuncie Jezierskim – fot. IPN.

9 czerwca 2016 r. w Pałacu Prezydenckim w Warszawie wręczono noty identyfikacyjne dwudziestu dwóm rodzinom ofiar terroru nazistowskiego i komunistycznego. Był to efekt prac poszukiwawczych, jakie Instytut Pamięci Narodowej prowadził w Gdańsku, Warszawie, Białymstoku, Rzeszowie i w Tarnowie. Wśród dwudziestu dwóch nazwisk odnalezionych i zidentyfikowanych żołnierzy podziemia niepodległościowego i antykomunistycznego znalazł się por. Zygmunt Jezierski ps. „Orzeł”. Notę odebrała siostrzenica por. „Orła” pani Maria Aniszewska.

Uroczystość wręczenia rodzinom not identyfikacyjnych odnalezionych i zidentyfikowanych ofiar terroru nazistowskiego i komunistycznego w Pałacu Prezydenckim – Warszawa 9 czerwca 2016 r.
15 czerwca 2018 r. w 70. rocznicę ostatniej bitwy oddziału przeciwko komunistom w Grodzisku – fot. Krzysztof Laskowski

 

CZEŚĆ I CHWAŁA BOHATEROM !!!
WIECZNA HAŃBA ICH OPRAWCOM !!!

Tekst powstał w oparciu o artykuł członków GRH Rejon NSZ Mrozy z „Rocznika Kałuszyńskiego” (zeszyt 16 z 2016 r.)

Autor: Michał Jerzy Chromiński

Jedna odpowiedź do “27 sierpnia 1949 r. komuniści zamordowali por. Zygmunta Jezierskiego.”

Możliwość komentowania jest wyłączona.